Chu kỳ tăng giảm thị trường trong chứng khoán: Cách nhận biết và hiểu đúng

Chu kỳ tăng giảm thị trường trong chứng khoán là quá trình thị trường vận động qua các giai đoạn khác nhau, từ lúc giá cổ phiếu bắt đầu tăng, tăng mạnh, đạt vùng cao, sau đó suy yếu và giảm xuống trước khi hình thành một chu kỳ mới.
Thị trường chứng khoán không thường xuyên tăng hoặc giảm theo một đường thẳng. Thay vào đó, giá cổ phiếu thường vận động theo những chu kỳ nhất định dưới tác động của kinh tế vĩ mô, lãi suất, dòng tiền, lợi nhuận doanh nghiệp, tâm lý nhà đầu tư và kỳ vọng về tương lai.
Việc hiểu chu kỳ thị trường chứng khoán giúp nhà đầu tư có cái nhìn tổng thể hơn thay vì chỉ tập trung vào biến động giá trong ngắn hạn.

Các giai đoạn chính trong chu kỳ tăng giảm thị trường chứng khoán

Mặc dù mỗi chu kỳ có đặc điểm riêng, có thể hình dung chu kỳ thị trường chứng khoán thông qua các giai đoạn: tích lũy, tăng giá, phân phối và giảm giá.

1. Giai đoạn tích lũy

Giai đoạn tích lũy thường xuất hiện sau một thời kỳ thị trường giảm mạnh hoặc đi ngang trong thời gian dài.
Trong giai đoạn này, tâm lý nhà đầu tư thường chưa thực sự tích cực. Nhiều người vẫn lo ngại thị trường có thể tiếp tục giảm nên chưa muốn mua mạnh.
Tuy nhiên, một bộ phận nhà đầu tư dài hạn có thể bắt đầu quan tâm đến những cổ phiếu có mức định giá hấp dẫn hoặc doanh nghiệp có nền tảng tốt.
Giá cổ phiếu trong giai đoạn tích lũy thường dao động trong một vùng tương đối rộng nhưng chưa hình thành xu hướng tăng rõ ràng.
Ví dụ về giai đoạn tích lũy
Giả sử một cổ phiếu giảm từ 50.000 đồng xuống 25.000 đồng. Sau đó, cổ phiếu dao động chủ yếu trong vùng 23.000–27.000 đồng trong nhiều tháng.
Nếu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bắt đầu cải thiện và lực bán dần suy yếu, thị trường có thể bước sang một giai đoạn tăng giá mới.
Tuy nhiên, việc cổ phiếu đi ngang không đồng nghĩa chắc chắn rằng giá sẽ tăng. Đây chỉ là một đặc điểm có thể xuất hiện trong quá trình hình thành xu hướng mới.

2. Giai đoạn tăng giá

Sau giai đoạn tích lũy, thị trường có thể bước vào giai đoạn tăng giá.
Trong giai đoạn này, lực cầu thường tăng lên và giá cổ phiếu bắt đầu hình thành các đỉnh và đáy cao dần. Khi xu hướng tăng trở nên rõ ràng, ngày càng nhiều nhà đầu tư tham gia thị trường. Thanh khoản có thể cải thiện và tâm lý chung chuyển từ thận trọng sang lạc quan.
Đây thường là giai đoạn các thông tin tích cực về kinh tế và doanh nghiệp được thị trường phản ánh mạnh hơn vào giá.
Ví dụ
Một cổ phiếu sau thời gian dài dao động quanh 25.000 đồng bắt đầu vượt vùng 27.000 đồng. Sau đó giá tiếp tục tăng lên 30.000 đồng, 35.000 đồng và 40.000 đồng.
Nếu các đỉnh và đáy sau cao hơn các đỉnh và đáy trước, cổ phiếu đang thể hiện đặc điểm của một xu hướng tăng.

3. Giai đoạn hưng phấn và phân phối

Khi thị trường đã tăng trong một thời gian dài, tâm lý nhà đầu tư có thể trở nên rất lạc quan.
Nhiều nhà đầu tư bắt đầu kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng mạnh. Các thông tin tích cực được chú ý nhiều hơn trong khi những rủi ro có thể bị xem nhẹ.
Đây là giai đoạn cần đặc biệt chú ý đến khái niệm phân phối.
Phân phối có thể hiểu đơn giản là quá trình lượng cổ phiếu được bán ra ngày càng đáng kể khi thị trường ở vùng giá cao. Giá có thể vẫn duy trì ở mức cao nhưng bên trong thị trường bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu suy yếu.
Một số biểu hiện thường được nhà đầu tư theo dõi gồm giá tăng nhưng thanh khoản không còn cải thiện, nhiều cổ phiếu không thể duy trì đà tăng hoặc chỉ số liên tục xuất hiện những phiên biến động mạnh.
Tuy nhiên, không nên sử dụng một dấu hiệu đơn lẻ để kết luận thị trường đang bước vào giai đoạn phân phối.

4. Giai đoạn giảm giá

Sau khi đạt đỉnh hoặc hình thành vùng phân phối, thị trường có thể bước vào giai đoạn giảm giá.
Trong giai đoạn này, áp lực bán tăng lên trong khi lực cầu suy yếu. Giá cổ phiếu có thể hình thành các đỉnh thấp dần và đáy thấp dần.
Khi thị trường giảm mạnh, tâm lý nhà đầu tư thường chuyển từ lạc quan sang thận trọng, sau đó có thể trở thành bi quan.
Một số nhà đầu tư sử dụng các nhịp hồi phục trong xu hướng giảm để giảm tỷ trọng cổ phiếu, trong khi những người khác có thể chờ thị trường hình thành vùng cân bằng mới.

Chu kỳ tăng giảm của thị trường chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố nào?

1. Lãi suất

Lãi suất là một trong những yếu tố quan trọng đối với thị trường chứng khoán.
Khi lãi suất giảm, chi phí vay vốn của doanh nghiệp có thể giảm và điều kiện tài chính trở nên thuận lợi hơn.
Ngược lại, khi lãi suất tăng, chi phí tài chính của doanh nghiệp có thể tăng và định giá cổ phiếu có thể chịu áp lực.

2. Tăng trưởng kinh tế

Khi nền kinh tế tăng trưởng, hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp có thể được cải thiện.
Điều này có thể hỗ trợ doanh thu và lợi nhuận, từ đó ảnh hưởng tích cực đến kỳ vọng của nhà đầu tư.

3. Lợi nhuận doanh nghiệp

Cuối cùng, giá cổ phiếu vẫn có mối liên hệ quan trọng với khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận bền vững, thị trường có thể đánh giá lại giá trị doanh nghiệp.
Ngược lại, lợi nhuận suy giảm kéo dài có thể tạo áp lực lên định giá cổ phiếu.

4. Dòng tiền

Dòng tiền vào và ra thị trường cũng có thể làm thay đổi xu hướng giá.
Khi dòng tiền tham gia mạnh, thanh khoản thị trường thường được cải thiện. Nếu dòng tiền suy yếu, khả năng duy trì đà tăng của thị trường có thể giảm.

5. Tâm lý nhà đầu tư

Tâm lý là một yếu tố đặc biệt quan trọng.
Trong giai đoạn bi quan, nhà đầu tư có thể bán cổ phiếu vì lo sợ thua lỗ. Khi thị trường phục hồi, tâm lý có thể dần chuyển sang lạc quan.
Quá trình thay đổi tâm lý này góp phần tạo nên những vòng lặp tăng – giảm của thị trường.